Polonya’da Geleceğin Ulaşımı: Elektrikli Otobüsler ve Hidrojen Arayışları
Polonya’nın Katowice şehri ve çevresindeki Silezya (Silesia) bölgesi, toplu taşımada sürdürülebilir, elektrikli ve yüksek kapasiteli çözümlere odaklanan kapsamlı bir dönüşüm sürecinden geçiyor. Katowice Belediyesi Ulaştırma Dairesi Yeni Mobilite Projeleri Sorumlusu, bölgede yürütülen yeni yatırımları, teknik zorlukları ve geleceğe yönelik stratejileri aktardı:
Demiryolu Yatırımları ve “Yer Üstü Metrosu” Vizyonu
Bölgede toplu taşımanın omurgasını demiryolları oluşturmaktadır. Polonya genelinde tren kullanımı son derece popüler olup, geçen yıl 439 milyon olan yolcu sayısının bu yıl 450 milyona ulaşması beklenmektedir. Bu rakam neredeyse Avrupa Birliği nüfusuna denk bir mobiliteye işaret etmektedir ve bu yolcu trafiğinin %80’ini bölgesel/yerel ulaşımlar oluşturmaktadır.
• Yeni Tren Alımları: Katowice şehri 16 yeni tren alımı yaparken, Silezya Bölge Valiliği (Marshall) de 16 adet tren almaktadır (toplam 32). İhale kapsamındaki ek opsiyonlarla (10+10) birlikte toplam sayı 52 trene çıkmaktadır. Tek bir trenin maliyeti yaklaşık 40 milyon Zloty’dir.
• Özel Hat Kurulumu ve Metrolaşma: Mevcut hatların son derece yoğun ve dolu olması nedeniyle, sadece bu trenlerin çalışacağı yeni hatlar inşa edilmektedir. Amaç, bölgede etkili bir “yer üstü metrosu” (overground metro) ağı kurmaktır. Sadece Katowice içinde 5 yeni tren istasyonu eklenmesi planlanmaktadır.
Otobüs Filolarında Elektrikleşme ve Şarj Altyapısı
Katowice genelinde toplam 1.700 civarında otobüs bulunmakta, bunlardan 250 kadarı elektrikli otobüslerden oluşmaktadır. Bu yıl %80 sübvansiyon desteğiyle 76 adet yeni elektrikli otobüs filoya dahil edilmiştir.
• Batarya Teknolojisindeki Gelişim: İlk elektrikli otobüs yatırımlarında 240 kWh bataryalar kullanılırken, günümüzde aynı boyut ve ağırlıkta 800 kWh kapasiteli bataryalara geçilmiştir. Sabaha karşı tam şarj edilen bir otobüs, gün boyu çalışıp akşam depoya döndüğünde hâlâ %30 batarya seviyesini koruyabilmektedir.
Araçlar pantograf ile mi yoksa kablo ile mi şarj ediliyor?
İlk dönemlerde rotalara kurulan şarj istasyonları ve pantograf sistemleri kullanılıyordu. Ancak Polonya yasalarındaki trafo ve elektrik altyapı kurulum süreçlerinin uzun sürmesi nedeniyle, yüksek kapasiteli (800 kWh) yeni otobüslerde pantograf bulunmamakta, gece depoda şarj modeli tercih edilmektedir.
• Batarya Dayanıklılığı: 7-8 yıl önce başlayan ilk elektrikli otobüs projelerinde batarya ömrünün hızlı tükenmesinden korkulsa da, 7 yıl ve yaklaşık 1 milyon kilometre kullanım sonrasında bataryalardaki bozulma/kayıp (degradation) sadece %7 seviyesinde kalmıştır (Varşova’da 10 yıllık araçlarda bu oran %10’dur).
• Tedarikçiler: Araçlar yerli Polonya üreticileri (Solaris, Nesobus) yanı sıra İspanya (Irizar) ve Çin’den (Yutong) tedarik edilmektedir.
Hidrojen Otobüs Deneyimi ve Yüksek Maliyet Engeli
Şehir, geçtiğimiz yıl %90 sübvansiyon desteğiyle 8 adet hidrojen yakıt hücreli (Fuel Cell) otobüs (Nesobus marka) satın almıştır.
• Yüksek İşletim Maliyeti: Hidrojen otobüslerin performansı iyi olmasına rağmen yakıt maliyeti son derece yüksektir. 1 kg hidrojenin fiyatı 69 Zloty olup, bir otobüs 100 km’de 7-8 kg hidrojen tüketmektedir. Bu durum, elektrikli otobüslere kıyasla işletme maliyetini 3 katına çıkarmaktadır.
• Yeşil Hidrojen Belirsizliği: Katowice’de Orlen tarafından kurulan bir hidrojen istasyonu bulunsa da, kullanılan hidrojenin gerçekten “yeşil hidrojen” olup olmadığı tartışmalıdır.
• Saha Deneyimi ve Personel Eğitimi: Sadece 8 hidrojenli otobüsün bakımı ve işletilmesi için 100’den fazla personelin eğitilmesi gerekmiştir. Hidrojenin uçucu ve tehlikeli yapısı bakım süreçlerini zorlaştırmaktadır. Mevcut ekonomik şartlarda hidrojenin şehir içi otobüslerden ziyade uzun mesafeli/uluslararası ağır taşımacılıkta daha mantıklı bir alternatif olduğu değerlendirilmektedir.
Şebeke Gücü, Enerji Depolama ve Güneş Panelleri
Şehir merkezinde elektrik şebekesinden yüksek güç çekmek büyük bir sorun teşkil etmektedir (merkezdeki sınır yaklaşık 1,3 MW iken, şehrin başka bir bölgesinde 6 MW imkanı bulunmaktadır).
• Çözüm: Şehir merkezindeki şarj yükünü ve pik kullanım noktalarını dengelemek amacıyla 1.000 kWh kapasiteli enerji depolama sistemleri (Battery Energy Storage) ve yoğun Güneş Panelleri (PV) entegre edilmiştir.
Yangın Güvenliği ve Yanılgılar
Kamuoyunda elektrikli araçların sıkça yandığına dair bir algı bulunsa da, yetkili isim filodaki yangın istatistiklerine dikkat çekti: Şimdiye kadar yaşanan otobüs yangınlarının tamamı dizel motorlu araçlarda meydana gelmiş, elektrikli otobüslerde herhangi bir yangın vakası yaşanmamıştır.